كلمه « ليلا » تاكيد و تصريح به معناى آن كلمه است . و منظور از كلمه « عبادى » بنى اسرائيل است . و معناى جمله * ( « إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ » ) * اين است كه : همين كه بنى اسرائيل را شبانه حركت دهى فرعونيان تعقيبتان خواهند كرد . و اين جمله در حقيقت جمله اى استينافى است ، كه منظور از ذكر آن فقط پيشگويى حادثه اى است كه به زودى بعد از اسراء واقع مىشود . و در اين آيه با حذف كلماتى ايجاز به كار رفته و تقدير كلام چنين است : « أسر بعبادى ليلا انكم متبعون يتبعكم فرعون و جنوده - شبانه بندگان مرا در شب حركت بده كه شما تعقيب خواهيد شد ، فرعون و لشكريانش شما را تعقيب خواهند كرد » . * ( « وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْواً إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ » ) * راغب در مفردات گفته : كلمه « رهوا » به معناى « ساكنا » است . و معناى جمله « * ( وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْواً ) * » اين است كه از دريا به آرامش بگذر . بعضى گفته‌اند : كلمه « رهو » به معناى وسعت راه است . و اين معنا صحيح است « 1 » . و جمله * ( « إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ » ) * تعليل جمله * ( « وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْواً » ) * است . و در اين كلام حذف و ايجاز به كار رفته و تقدير آن چنين است : « فاسر بعبادى ليلا يتبعكم فرعون و جنوده حتى اذا بلغتم البحر فاضربه بعصاك لينفتح طريق لجوازكم فجاوزوه و اتركه ساكنا او مفتوحا على حاله فيدخلونه طمعا فى ادراككم فهم جند مغرقون - اى موسى بندگان مرا شبانه حركت بده تا فرعون و لشكريانش به تعقيب شما برخيزند ، شما به دريا مىرسيد ، با عصا به دريا بزن تا راهى براى عبورتان باز شود ، همين كه از دريا گذشتى ، آب را هم چنان ساكن و يا هم چنان باز و به حال خود بگذار تا فرعونيان برسند ، و به اميد رسيدن به بنى اسرائيل داخل دريا شده همگى غرق شوند » . * ( « كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ وَزُرُوعٍ وَمَقامٍ كَرِيمٍ وَنَعْمَةٍ كانُوا فِيها فاكِهِينَ كَذلِكَ » ) * كلمه « كم » تكثير را افاده مىكند ، و به جمله چنين معنا مىدهد : « چه بسا از باغها و چشمه ها و زراعتها كه به جا گذاشتند » . و جمله « من جنات . . . » بيان چيزهايى است كه به جاى گذاشتند . و منظور از « مقام كريم » قصرها و خانه هاى زيباى فرعونيان ، و منظور از « نعمة » - به فتح نون - تنعم است . و اين كلمه مانند كلمه « ضربة » كه به معناى يك بار زدن است ، يك بار تنعم را مىرساند ، ولى اگر به كسره نون خوانده شود ، نوعى از تنعم را افاده

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « رهو » .